Schoolschaaksite.nl: alles voor het schaken op de basisscholen | Onze site bevat alle informatie ter bevordering van het schaken op de basisscholen. Wij besteden veel aandacht aan nieuws, achtergronden, schooltoernooien etc. Iedereen mag zelf informatie, artikelen, foto´s of video´s plaatsen op onze site.

Theoretisch model Stappenmethode in de huidige onderwijspraktijk

Auteur: Teun Koorevaar   Print


Als we de Stappenmethode, die al 25 jaar bestaat, binnen het huidige basisonderwijs willen typeren dan komen we uit bij het activerende directe instructiemodel van dr. Simon Veenman e.a. Veenman en zijn medewerkers hebben de resultaten uit de onderzoeken naar de effectieve leraar en naar de instructie van cognitieve strategieën aan ervaringen van studenten, docenten en mentoren getoetst en vervolgens in 2002 geïntegreerd in wat zij het activerende directe instructiemodel noemen. Het directe instructiemodel van vroeger vormt nog steeds de kern, maar er komt een grotere klemtoon te liggen op het activeren van de leerlingen omdat de directe methode voornamelijk eenrichtingsverkeer was. Het activerende directe instructiemodel is opgebouwd uit zeven fasen.

Voorbereiding van de les
-oriëntatie op het onderwerp, formuleren van doelstellingen, verkenning van de beginsituatie, het kiezen van de leerinhoud en het plannen van de didactische werkvormen.

Fase 1: Terugblik
- Geef samenvatting van voorafgaande stof, bespreek het werk, haal benodigde voorkennis op en stel indien nodig de voorkennis opnieuw aan de orde.

Fase 2 : Oriëntatie
- Presenteer onderwerp van de les, relateer de les aan voorgaande of komende lessen en geef de lesdoelen aan.

Fase 3: Uitleg
- Onderwijs in kleine stappen, gebruik heldere taal, geef concrete voorbeelden, doe vaardigheid voor, anticipeer op moeilijkheden, speel vragen van leerlingen terug naar de groep, vergroot stapsgewijs de moeilijkheidsgraad, geef een samenvatting van de hoofdzaken.

Fase 4: Begeleide oefening
- Laat leerlingen oefenen, geef korte duidelijke opdrachten, stel veel vragen, zorg dat leerlingen betrokken blijven, zorg voor hoge successcores, ga door met oefenen tot de leerlingen de stof onder de knie hebben , verminder geleidelijk de ondersteuning en mak gebruik van leerlingen die elkaar onderwijzen.

Fase 5: Zelfstandige verwerking
- Zorg dat leerlingen direct kunnen beginnen, zorg voor een ononderbroken oefenfase, stimuleer leerlingen zelf op zoek te gaan naar oplossingen, laat leerlingen elkaar helpen, controleer het werk, laat leerlingen in kleine groepjes werken, geef extra instructie aan zwakkere leerlingen en verrijkingsstof aan goed presterende leerlingen.

Fase 6 : Toets en transfer
- Laat leerlingen vertellen wat goed ging, niet goed ging en wat ze de volgende keer anders gaan doen, controleer of het lesdoel bereikt is en laat de leerlingen zelf het leerproces evalueren, stel veel vragen.

Fase 7: Terug- en vooruitblik
- Plaats de les in de context van een lessenreeks en geef aan waar de volgende les over zal gaan

Schoolbord op CBS De Klim Op, Ridderkerk, maart 2012

Zelfreflectie en evaluatie
- Ben ik tevreden over de les? Wat is er goed gelukt en wat niet?
- Hebben de leerlingen de vooraf gestelde doelen bereikt, wie heeft welke moeilijkheden?
- Hoe was de betrokkenheid van de leerlingen tijdens de les?
- Hoe was mijn contact met de leerlingen, waren er orde problemen? Was er verlies van concentratie?
- Ben ik tevreden over de didactische werkvormen?
- Wat heb ik bijgeleerd over de ontwikkeling van mijn eigen vaardigheden?

Klassenmanagement
Dit is een moderne term voor organisatie en leiding van de klas. Belangrijke aspecten hierbij zijn o.m.:

- de inrichting van de klas
- gebruik van hulpmiddelen
- regels en afspraken
- voorkomen probleemsituaties
- omgaan met cultuurverschillen
- didactische vaardigheden

Aanbevolen literatuur:
Diegenen die geïnteresseerd zijn om meer te lezen over het activerende directe instructiemodel en dit willen vergelijken met de Stappenmethode raden wij aan het volgende boek te lezen. Na vergelijking zal blijken hoever de Stappenmethode zijn tijd vooruit was! Dit is een van de belangrijkste succesfactoren van de Stappenmethode omdat het een didactisch en pedagogisch verantwoorde methode is. In de Handleidingen Stap 1 en 2 wordt de methode uitgebreid beschreven. Ook wordt aanbevolen de handleiding bij de Teleac-cursus Iedereen kan schaken er nog eens op na te slaan!

De ideeën van Prof. Carel van Parreren, een grote voorvechter van het concept van Ontwikkelend Onderwijs zijn ook van invloed geweest bij de ontwikkeling van de Stappenmethode. Via Van Parreren kwam Van Wijgerden ook uit bij de Russen L.S. Vygotskij en P. Ja. Galperin. Ontwikkelend Onderwijs is een concept dat in de Sovjet-Unie is uitgewerkt, nadat de psychologische grondslag in de jaren dertig van de vorige eeuw door Vygotskij was vastgelegd.
Galperin pleitte voor onderwijs waarin ervoor wordt gezorgd dat de leerlingen over een volledige oriënteringsbasis gaan beschikken. Is dit volledig, dan is de handelende persoon als hij met de uitvoering van de handeling begint, in het bezit van alle daarvoor nodige kennis. Hij kan de behandeling op grond daarvan geheel zonder fout voltrekken.

Voor de geïnteresseerden hieronder ook informatie over het boek Ontwikkelend Onderwijs van Prof. Dr. Carel van Parreren.

De auteurs hebben ook veel beginnersboeken bekeken w.o. die van A.J. Gillam (zie onder boeken).

De keuze voor het 12 diagrammenformaat stamt uit de tijd dat Van Wijgerden opgaven maakte en gebruikte bij zijn toptrainingen.



1. Effectieve instructie
Lesgeven met het activerende directe instructiemodel
Drs. Yvonne Leenders, drs. Ferdy Naafs en drs. Ingrid van den Oord
Onder redactie van drs. Yvonne Leenders, dr. Simon Veenman en drs. Hetty Wiltink
Uitgegeven door CPS onderwijsontwikkeling en advies, Amersfoort, 2002
De vijfde druk verscheen in 2007
107 pp, ISBN -10: 90 6508 470 3

De indeling van het boek:

Hoofdstuk 1: Het leren van kinderen
Hoofdstuk 2: Het activerende directe instructiemodel
Hoofdstuk 3: Cooperatief leren binnen het activerende directe instructiemodel
Hoofdstuk 4: Differentiëren binnen het activerende directe instructiemodel
Hoofdstuk 5: Voorwaarden voor effectieve instructie
Hoofdstuk 6: Onderwijs aan jonge kinderen



2. Ontwikkelend Onderwijs
Prof. Dr. C.F. van Parreren
Uitgave van Acco Leuven
170 pp, ISBN 90-334-1713-8

Inhoudsopgave
1. Onderwijs en de ontwikkeling van het kind
2. De leerinhouden
3. De werkwijze van de leerlingen
4. De onderwijsleerprocessn
5. De leerlingen en hun mogelijkheden
6. Integratief leren

Literatuur
Personenregister
Zakenregister



TK/maart 2012

Commentaren