Schoolschaaksite.nl: alles voor het schaken op de basisscholen | Onze site bevat alle informatie ter bevordering van het schaken op de basisscholen. Wij besteden veel aandacht aan nieuws, achtergronden, schooltoernooien etc. Iedereen mag zelf informatie, artikelen, foto´s of video´s plaatsen op onze site.

Meesterlijke schaaklessen op het digitale schoolbord!

Auteur: Teun Koorevaar   Print


In het basisonderwijs is het digitale schoolbord steeds meer en meer gemeengoed geworden. In hoog tempo zijn de basisscholen met één of meer digitale borden uitgerust .
Ongeveer zeven jaar geleden nam de belangstelling in Nederland toe door het onder druk komen van de prijzen, die sindsdien meer dan gehalveerd zijn. Veel leerkrachten en ouders die in aanraking kwamen met deze digitale borden raakten enthousiast over de didactische mogelijkheden en de meerwaarde hiervan voor het onderwijs.

De beschikbaarheid van programmatuur is ook aanzienlijk toegenomen. Aanvankelijk was er alleen programmatuur voor Engelstalige landen en was dit lang een drempel. Inmiddels is er meer aangepaste programmatuur en ´content´ waarmee leerkrachten en leerlingen In Nederland goed uit de voeten kunnen.

De grote uitgevers zagen ook de populariteit van de digitale schoolborden en ze hebben allemaal digibordprogrammatuur ontwikkeld voor hun lesmethoden (o.m. Malmberg, ThiemeMeulenhoff, Noordhoff en Zwijsen).

Er zijn, afhankelijk van de producent, verschillende benamingen voor dit bord zoals Smartboard, Activboard, Focusboard, Starboard e.a.

Wat is een digitaal schoolbord?

Een digitaal schoolbord is een groot ‘scherm’ dat gevoelig is voor aanrakingen. Dit scherm staat in verbinding met een computer en een beamer. De beamer projecteert het beeld van het computerscherm op het grote scherm. Op dit grote scherm kun je met een vinger of met een pen alles besturen zoals je met een muis op het computerscherm doet. De ‘vingerklik’ of de ‘penklik’ vervangt het klikken met de muis.
Een groot verschil met het klassieke schoolbord is dat je alles wat je op het bord schrijft of tekent, kunt opslaan. Later kun je voor een herhaling of een nadere uitleg alles weer oproepen.

Alles wat je op een computerscherm kunt laten zien kun je tegelijk ook op een digitaal schoolbord laten zien. In de lessen kan dan op eenvoudige wijze gebruik gemaakt worden van websites, allerhande programma’s, filmpjes, muziekfragmenten, interactieve teksten, presentaties en wat je zoal nog meer kunt verzinnen.

Er zijn veel leveranciers van programmatuur. Een eerste categorie is de programmatuur die het werk van de leerkracht kan verlichten. Een tweede categorie is leerstof voor bijvoorbeeld taal, rekenen, aardrijkskunde en andere vakken. Een derde categorie is programmatuur om zelf presentaties of lessen te maken. Er zijn al veel bibliotheken online beschikbaar. Veel plaatjesbibliotheken bijvoorbeeld die naar eigen behoeve uitgebreid kunnen worden. Powerpoint van Microsoft is een veel gebruikt presentatieprogramma en er zijn veel voorbeeldpresentaties op internet voorhanden die in het basisonderwijs gebruikt kunnen worden.

Techniek

Grofweg kunnen we drie typen digitale schoolborden onderscheiden.

Electromagnetische borden

Deze “harde” borden voelen aan als een gewoon schoolbord en je kunt hier alleen op schrijven met behulp van een speciale pen. Het bord bestaat uit twee harde kunststoflagen met daar tussen in een gevoelig rooster. Met de pen worden de coördinaten op het bord bepaald (gevoelig rooster) en aan de computer doorgegeven. De vinger kan bij deze techniek niet worden gebruikt.

Drukintensieve borden

Deze “zachte” borden kun je een beetje indrukken en dat betekent dat je ze met ieder voorwerp kunt bedienen. In de meeste gevallen is dit een vinger of een pen. Het bord bestaat uit twee schermen met een laag lucht ertussen. Als je het bord indrukt verdwijnt de lucht op dat punt en raken de schermen elkaar en dat wordt door het bord geregistreerd als een muisklik.

Infrarood/ultrasoon borden

Bij deze borden wordt de positie van de pen gedetecteerd op het moment van de klik van de pen en niet de aanraking met het scherm. Deze technologie kan ook worden gebruikt met een gewoon schoolbord en zelfs op een wit stuk muur.
Beschrijfbaarheid
Als alle hardware (computer, beamer, digibord) aanstaat kun je op ieder digibord softwarematig schrijven. Alles wat je schrijft of tekent komt niet echt op je bord, maar zit in het geprojecteerde beeld.
Er zijn echter digitale borden die ook beschrijfbaar zijn met gewone stiften, de zogenaamde dry-markers. Dat kan erg handig zijn.

Wat betekent dit voor de schaaklessen?

Er is geen tijdverlies met het opzetten van een opgave. Stukken verzetten doe je met je vinger. Erg fijn is dat de stukken niet meer op de grond kunnen vallen! Handig is dat je op het schoolbord aantekeningen bij een diagram kunt maken, zelf pijlen of lijnen kunt trekken of stukken kunt omcirkelen.
De nieuwe Chess Tutors ( Stap 1, 2 en 3) zijn ook geschikt voor de nieuwe manier van lesgeven. De visuele weergave van het bord is prima. Iedere les begint met een instructie en daarna kan er worden geoefend. Begeleid inoefenen is een belangrijk onderdeel van het lesmodel van de Stappenmethode. Alle spelletjes van de Stappen 1, 2 en 3 kunnen ook samen worden ingeoefend en gespeeld. Hele partijen spelen is ook mogelijk en wel op het niveau waarop ook eerste stappers kunnen winnen (of verliezen). Het programma noteert de partijen automatisch. De lesgever kan de partij dan nog even bekijken. Voor de ‘partijbespreking’ in de klas is dat natuurlijk erg handig.

Maar ook bij het geven van schaakles met het digitale schoolbord geldt dat het succes van lesgeven afhangt van de leerkracht die over voldoende vakkennis en didactische vaardigheden moet beschikken en ook over voldoende kennis van de technologie om zijn lessen tot een succes te maken. De Chess Tutors zijn een professioneel product dat veel werk uit handen neemt waardoor de schoolschaakleraar zich kan concentreren op het geven van schaakles en begeleiden van de kinderen.

Wat kan er nog meer bij de schaaklessen?

Bezoek aan leuke schaakwebsites

Met een computer die verbinding met het internet heeft, is het aantal mogelijkheden om de schaaklessen te verlevendigen groot. Met één vingerklik ga je naar een site om gezamenlijk foto’s van het schooltoernooi of de filmpjes van het basisschoolkampioenschap te bekijken. Natuurlijk kan er ook even een bezoek worden gebracht aan de site van de eigen school, van de eigen schaakclub, van de KNSB of van andere interessante schaaksites zoals natuurlijk Schoolschaaksite.nl!

In het project Kindvriendelijke Wijk Spangen maakten kinderen van de basisscholen iedere week video-opnamen over allerhande onderwerpen en deze werden wekelijks op de lokale TV uitgezonden. De opnamen over schaken kunnen op school op het digitale bord getoond en besproken worden.
Het zelf maken van video’s wordt steeds populairder ook bij de jeugd. Steeds meer scholen doen mee aan projecten waar kinderen zelf video’s leren maken.


Nieuwe vormen van lesgeven aan de jongste kinderen


Baron Rokade van Pat tot Mat
Schaakles geven in de onderbouw vraagt een andere aanpak dan lesgeven in de bovenbouw. Loes de Gruijl die al meer dan 30 jaar schaakles geeft op de basisschool Rotterdamse Schoolvereniging (locaties Noord en Zuid )heeft , mede op ons advies, haar ideeën en ervaringen uitgewerkt in een nieuw boek (111 pag.) Dit boek is bestemd voor schoolschaakleraren voor de onderbouw (jongste kinderen), leerkrachten en ouders die jonge kinderen bij het schaken willen begeleiden.

Het digitale schoolbord biedt nieuwe mogelijkheden om deze schaaklessen met beeld en geluid te ondersteunen. Immers het boek staat vol met verhaaltjes, rijmpjes, quizjes en veel tekeningen van kinderen uit Groep 3.

(Het boek kan worden gebruikt bij Opstapje 1 en Opstapje 2 van de Stappenmethode. Het wordt in eigen beheer uitgegeven en kan worden besteld bij Schaak en Gowinkel Het Paard, Haarlemmerdijk 173, 1013KH Amsterdam. Tel. 020-6241171,e-mail: . De prijs is 17,50.)

Kunst en cultuur rondom het thema schaken

In Rotterdam (Wijk Spangen) werd een experiment uitgevoerd om kinderen die schaakles krijgen ook iets te vertellen en te laten zien over schaakkunst & cultuur. Hiervoor is in samenwerking met “Schaakkunst” een boekje met 20 pp. samengesteld met de titel “Spangend Mooi”. Diverse schaakkunstenaars hebben hieraan meegewerkt. Kinderen kunnen een schaakstuk maken van strijkkralen en er is ook een quizje opgenomen. Er werd ook gewerkt met schaaktekeningen van de kunstenares Pia Sprong en met schaakpostzegels.

Op het gebied van kunst & cultuur rondom het thema schaken is er ook veel te beleven op het internet. Met één vingerklik kan het op het digitale schoolbord aan de kinderen worden getoond.


Andere (denk) spelletjes

Daarnaast zij er vele (denk)spelletjes op internet te spelen. Ook hiermee kunnen schaaklessen worden verlevendigd. Dammen leren en spelen op een schaakbord is een leuke toevoeging. Er zijn veel klassieke spelletjes op en naast het schaakbord. In het Spangen project is hiervoor een “ Slim Serie” ontwikkeld. Deze zullen ook op Schoolschaaksite.nl worden gepubliceerd.


Zelf presentaties bij de schaaklessen maken

Zelf verantwoorde presentaties maken is een uitdaging en ook dit moet goed doordacht worden. Middels “hyperlinks” kan op eenvoudige wijze worden voorbereid naar welke websites en welke pagina’s men tijdens de schaaklessen wil “springen”. Meestal is het besturingssysteem Windows dat bij de digitale borden wordt gebruikt. Powerpoint is een veel gebruikt programma bij presentaties in het onderwijs. Er zijn sites met veel Powerpoint presentaties die in het basisonderwijs worden gebruikt.

Hier liggen nieuwe uitdagingen voor het verlevendigen van schaaklessen op een eigentijdse en inspirerende manier.

You Tube

Op You Tube zijn veel korte video´s te vinden over schaken. Belangrijk is eerst zelf de video´s te bekijken en te beoordelen op kwaliteit, lengte etc.
Op You Tube kunnen ook video’s geplaatst worden van het eigen schooltoernooi, over schoolschaakkampioenschappen etc. Leuk om het dan op het digitale schoolbord te bekijken. Schoolschaaksite.nl heeft ook een eigen kanaal op You Tube voor het plaatsen van video´s.


TV op het digitale schoolbord

Het digitale schoolbord kan ook gebruikt worden als een groot TV scherm en gemiste TV programma’s kunnen op het schoolbord worden bekeken. Ook zijn er verschillende films met schaken als thema. Uitzending gemist is populair voor het nog eens bekijken van programma’s en nieuws. (Jeugdjournaal, schoolTV, Sesamstraat, Klokhuis, programma’s over dieren en dierentuinen, programma’s over de natuur etc. etc.

CD Roms/ DVD’s

Er zijn veel CD Roms en DVD’s met interessant schaak- en spelletjesmateriaal dit materiaal kan worden getoond op het digitale schoolbord en de spelletjes kunnen ook op het digitale schoolbord worden gespeeld.

Schaakverzamelaars

Dit is ook een leuk onderwerp voor het digitale bord om te laten zien wat er zoal wordt verzameld door schaakliefhebbers.

Conclusie

Leerkrachten, kinderen en ouders zijn erg enthousiast over de nieuwe manier van schaakles geven en de vele nieuwe mogelijkheden die nu binnen handbereik liggen. Gebruik van de nieuwe technologie zal een omwenteling teweeg brengen in de manier waarop (professioneel) schaakles kan worden gegeven aan alle leerlingen van de basisschool. We staan nog maar aan het begin van de nieuwe ontwikkelingen in het basisonderwijs. De mogelijkheden zijn legio. Het is van belang dat er naast de Chess Tutors professioneel materiaal wordt ontwikkeld voor de aanvullende onderwerpen.

Inmiddels hebben de mobiele telefoons en de tablets ( I-pad e.d.) hun intrede gedaan en zijn de ‘apps’ hot. Tablets in combinatie met het digitale schoolbord is een volgende stap die zal volgen. Uiteindelijk zal de digitale klas één grote cockpit worden met diverse dashboards te besturen door de kinderen en de leerkracht.

Tablets en smartphones in opmars bij 1- en 2-jarigen

Recent publiceerde het AD op 3 mei 2012 een artikel onder de kop ‘1-jarigen aan de iPad, de tablet bezig aan opmars bij heel jonge kinderen.
Van de 1-jarigen speelt 13 procent al met een tablet en 1 op de 5 peuters van twee doet spelletjes op een smartphone. Kinderen worden op steeds jongere leeftijd zelfstandig mediagebruiker.

Een ouder reageerde als volgt:

‘Onze jongste kan lezen en schrijven met dat ding: de tablet is de meest populaire computer in ons huis. Dat komt doordat hij makkelijk te bedienen is en je er alles met de vingers mee voor elkaar kunt krijgen. Kinderen doen veel met hun vingers en dan werkt een tablet heel direct.’


Steve Jobs scholen

Maurice de Hond heeft een plan gelanceerd om Steve Jobs scholen op te richten. Op deze scholen zullen de digitale hulpmiddelen een hoofdrol spelen. Met name voor tablets (bijvoorbeeld de I-pad) wordt een belangrijke plaats ingeruimd.


TK/mei 2012

Commentaren